Bir spor müsabakasında, BM Genel Kurulu salonunda ya da bir coğrafya kitabının sayfaları arasında... Mavi-sarı-kırmızı dikey üç şerit gördüğünüzde aklınıza gelen ülke hangisi? Romanya mı, Çad mı? Cevap, çoğu zaman kişinin nereli olduğuna bağlı.
Çünkü dünyada birbirine en çok benzeyen ulusal bayraklara sahip iki ülkeden bahsediyoruz — ve bu benzerlik, 2004'te Birleşmiş Milletler'e kadar taşınan resmi bir diplomatik krize bile yol açtı.
İki Bayrak, Tek Tasarım
İlk bakışta fark edilmesi neredeyse imkânsız. Her iki bayrak da soldan sağa mavi, sarı, kırmızı dikey üç eşit şeritten oluşur. En-boy oranı aynı: 2:3. Sarı tonu aynı (Pantone 116 C). Kırmızı tonu aynı (Pantone 186 C).
Tek teknik fark? Mavi.
- Romanya:
#002B7F— biraz daha açık - Çad:
#002664— biraz daha koyu
Bu farkı ölçmek için bir Pantone kataloğu açmanız gerekir. Çıplak gözle, normal aydınlatma altında ayırt etmek neredeyse imkânsızdır. Üstelik Romanya bayrağı yıprandığında ya da rüzgârda uzaktan dalgalandığında, mavi tonu Çad'ınkine daha da yaklaşır.
Hikâye Birinde 1848'de, Diğerinde 1959'da Başlıyor
İki bayrağın görsel olarak bu kadar benzemesi tam bir tesadüf — ama bu tesadüfün arkasında çok farklı iki tarih yatıyor.
Romanya: Devrim Sokaklarından Doğdu
Romanya'nın tricoloru, 1848 Avrupa Devrimleri'nin Bükreş sokaklarında doğdu. Eflak (Valahya) ve Boğdan (Moldova) prensliklerindeki devrimciler, Fransız tricolorundan esinlenerek üç rengi birleştirdi. Ama renkler rastgele seçilmemişti: mavi-sarı Eflak'ın, kırmızı-sarı Boğdan'ın geleneksel renkleriydi. Üç rengin birlikte kullanılması, iki prensiğin birleşme idealinin sembolüydü — bu ideal 1859'da Alexandru Ioan Cuza'nın her iki prensiğin de prensi seçilmesiyle gerçek oldu.
Bayrak, 1948-1989 arasında komünist arma ile süslendi. Aralık 1989 devriminin en ikonik görüntülerinden biri, halkın bayrakların ortasındaki armayı makasla kesmesiydi. Ortası delik bayraklar, devrimin en güçlü sembolü oldu. 27 Aralık 1989'da sade tricolor, 1848'deki orijinal haline dönerek yeniden resmi bayrak ilan edildi.
Çad: Bağımsızlığın Eşiğinde Tasarlandı
Çad bayrağı ise 6 Kasım 1959'da, Fransa'dan tam bağımsızlık ilan etmesinden yaklaşık dokuz ay önce kabul edildi. Tasarım açıkça Fransız tricolorundan esinleniyordu — sömürge dönemi sona ererken birçok eski Fransız kolonisinin yaptığı gibi dikey üç şerit düzeni benimsendi.
Ama renk seçimi, Çad'ın kendi coğrafyasına ait bir hikâye anlattı:
- Mavi: Güneydeki gökyüzü, sular ve umut
- Sarı: Kuzeydeki Sahra Çölü'nün kumları ve güneş
- Kırmızı: Bağımsızlık mücadelesinde dökülen kan ve birlik
Sarı, ortada bir uzlaşı rengi olarak duruyor — Müslüman çoğunluklu kuzey ile Hristiyan-Animist çoğunluklu güney arasındaki Sahel geçiş kuşağının sembolü. Yani bayrak, aynı zamanda ülkenin coğrafi-kültürel haritasıdır.
Aynı Renkler, Farklı Hikâyeler
Aynı üç renk, iki bayrakta tamamen farklı anlamlar taşıyor:
- Mavi — Romanya'da: özgürlük, gökyüzü, Boğdan'ın geleneksel rengi. Çad'da: güney gökyüzü, su, umut.
- Sarı — Romanya'da: adalet, buğday tarlaları, Eflak-Boğdan birliği. Çad'da: Sahra'nın kumları, güneş, Sahel kuşağı.
- Kırmızı — Romanya'da: kardeşlik, bağımsızlık şehitleri, Eflak'ın rengi. Çad'da: bağımsızlık kanı, ulusal birlik.
Bayraklar fiziksel olarak aynı görünebilir; ama bir Romen için Eflak'ı ve 1848'i, bir Çadlı için Sahra'yı ve 1960'ı çağrıştırır. Aynı resim, iki farklı şiir.
2004: Bayrak BM'ye Taşınıyor
İki bayrağın benzerliği on yıllarca tartışıldı, ama mesele 2004'te resmi bir diplomatik krize dönüştü.
Çad Cumhurbaşkanı İdriss Déby, konuyu BM Genel Kurulu'na taşıyarak Romanya'dan bayrağını değiştirmesini talep etti. Argümanı basitti: Çad bayrağı 1959'da kabul edildi; modern Romanya'nın armasız tricoloru ise 1989'da resmileşti. Yani Çad daha önceydi.
Romanya Cumhurbaşkanı Ion Iliescu, talebi kararlılıkla reddetti. Cevabı tarihseldi: "Renklerimizi 1848'den beri kullanıyoruz. Tarihsel öncelik bizdedir."
Iliescu'nun argümanı tartışılabilir — çünkü 1848-1989 arası dönemde Romanya bayrağı ya armalıydı ya da farklı düzenlemeler taşıyordu. Ama orijinal devrimci tricolor gerçekten 1848'e dayanıyordu. BM herhangi bir karar almadı; konu çözümsüz kaldı, bugün hâlâ öyle. Bu olay, BM tarihinde bayrak benzerliği nedeniyle açılan ender resmi vakalardan biri olarak kayıtlara geçti.
Veksillolojide "Aynı Bayrak" Sorunu Var mı?
Kısa cevap: Hayır, açıkça yasaklayan uluslararası bir kural yok.
Bayrak benzerliği, veksillolojinin "iyi tasarım" tartışmasının bir parçasıdır. Kuzey Amerika Veksilloloji Derneği (NAVA)'nın iyi bayrak tasarımı için beş ilkesinden biri "farklılık" (distinctiveness) — ama bu bağlayıcı bir kural değil, bir öneri.
Üstelik Romanya-Çad çifti tek değil. Birkaç ünlü "bayrak ikizi" daha var:
- Endonezya - Monako: İkisi de kırmızı-beyaz yatay şerit. Tek fark en-boy oranı (Endonezya 2:3, Monako 4:5).
- Hollanda - Lüksemburg: İkisi de kırmızı-beyaz-mavi yatay şerit. Lüksemburg'un mavisi biraz daha açık.
- Mali - Senegal - Gine: Üçü de yeşil-sarı-kırmızı dikey şerit. Yalnızca şerit sırası farklı.
Yani Romanya-Çad sıradışı değil; ama mavi tonu farkı milimetrik düzeyde olduğu için en ekstrem örnek olarak kalmaya devam ediyor.
Peki Hangisi Hangisi?
Pratik bir ipucu: Bir bayrak gördüğünüzde bağlam önemli. Bükreş'te bir konsolosluk gördüyseniz Romanya'dır. N'Djamena'daki bir hükümet binasında ise Çad. Olimpiyat masasında? Ülke adına bakmak en kolayı.
Ama ortak bir UEFA gecesi, bir Afrika Kupası fotoğrafı ya da BM Genel Kurulu görüntülerinde bir saniye duraksamak çok normal. Çünkü iki ulus, farkında olmadan aynı görsel imzayı paylaşıyor.
Bayraklarda en güzel paradokslardan biri burada gizli: iki ulus, birbirinden binlerce kilometre uzakta, tarihsel olarak hiç temas etmemiş, ayrı kıtalarda — ama dalgalanan kumaşları ayırt edilemiyor. Aynı renkler, ayrı hikâyelerle birleştiğinde bile aynı kalabiliyor.
Belki de bu, bayrakların bize hatırlattığı en büyük gerçek: anlam görüntüde değil, ona yüklediğimiz hikâyededir.
