160 terim6 kategoriVexillology

Bayrak Sözlüğü

Vexillology, yani bayrakbilim terminolojisinin Türkçe rehberi. Bayrağın anatomisinden heraldik renklere, klasik desenlerden törensel kullanımlara kadar tüm temel kavramları kategorilere ayrılmış olarak bulabilir, anlık aramayla istediğiniz terime ulaşabilirsiniz.

160 terim

Bayrak Anatomisi

Bayrağın fiziksel parçaları, kenarları ve ölçüleri.

22 terim

Alan

Field

Bayrağın arka plan rengi veya zemini; üzerine yerleştirilen şarjların ve sembollerin arkasında kalan yüzey. Bayrağın baskın rengi genellikle alan rengidir.

Türk bayrağında kırmızı, alanı oluşturur.

Amblem

Emblem

Bayrağa şarj olarak eklenen tanıtıcı işaret. Heraldik kökenli olabileceği gibi modern bir tasarım da olabilir; Kanada bayrağındaki akçaağaç yaprağı buna örnektir.

Bağ Şeridi (Heading)

Heading

Hoist kenarı boyunca uzanan, bayrağı halatına tutturmaya yarayan kalın kumaş şerit. İçinden halat geçer veya halkalar dikilir.

Bayrak Direği

Flagpole / Flagstaff

Bayrağın tutturulduğu dikey direk. Sabit (binalara yerleşik) veya taşınabilir (törensel) olabilir.

Çift Kuyruklu Flama

Double Pennant

Fly tarafı iki ya da üç noktada çatallanan, uzun ve dar biçimli flama. Tarihsel olarak donanma ve askeri birliklerde kullanılmıştır.

Defacement (Eklenti)

Defacement

Mevcut bir bayrağın üzerine ek bir arma, sembol veya yazı eklenerek farklı bir bayrak türetilmesi. Kelimenin olumsuz çağrışımına rağmen heraldikte tarafsız bir terimdir.

Devlet bayrakları çoğunlukla sivil bayrakların armayla 'defaced' edilmiş hâlidir.

En-Boy Oranı

Aspect Ratio

Bayrağın yüksekliğinin uzunluğuna oranı; genellikle 'yükseklik:uzunluk' biçiminde yazılır. 1:2, 2:3 ve 3:5 dünyada en yaygın oranlardır.

Türk bayrağı 2:3, ABD bayrağı 10:19, İsviçre bayrağı 1:1 oranındadır.

Fimbriasyon

Fimbriation

Bayrak üzerinde iki rengi birbirinden ayırmak için kullanılan dar kenarlık veya şerit; genellikle beyaz veya altın rengindedir.

Güney Afrika bayrağındaki beyaz ve altın çizgiler fimbriasyondur.

Fly (Uçuş Tarafı)

Fly

Bayrağın direğe en uzak olan, rüzgarda serbestçe dalgalanan kenarı veya yarısı. Bayrağın yatay uzunluğunu da ifade edebilir. Hoist'in zıttıdır.

Genişlik

Width / Breadth

Bayrağın direğe paralel kenarı boyunca ölçülen dikey mesafe. En-boy oranının paydasını oluşturur.

Halyard (Çekme Halatı)

Halyard

Bayrağı direkte yukarı çekmeye ve indirmeye yarayan ip veya halat. Direğin tepesindeki bir makaradan geçirilir.

Hoist (Direk Tarafı)

Hoist

Bayrağın direğe bağlanan kenarı veya yarısı. Aynı zamanda bayrağın direğe paralel olan dikey ölçüsünü ifade eder. Heraldik tasvirlerde hoist genellikle solda gösterilir.

Kanton

Canton

Bayrağın herhangi bir çeyreği; ancak yaygın olarak hoist tarafındaki üst dörtte birlik bölümü ifade eder. Kanton, ulusal kimliği veya tarihsel aidiyeti gösteren ayrı bir tasarım taşıyabilir.

ABD bayrağındaki yıldızlı mavi kare ve Avustralya bayrağındaki Union Jack birer kantondur.

Kenar (Border)

Border

Bayrağın dış çerçevesinde yer alan farklı renkteki kuşak. Heraldik 'bordure' kavramının bayrak karşılığıdır.

Karadağ bayrağı kırmızı zemini saran altın bir kenara sahiptir.

Kol (Sleeve)

Sleeve

Bazı bayraklarda direğin geçirildiği, bağ şeridi yerine boru biçimindeki dikim. Genellikle törensel ve iç mekan bayraklarında bulunur.

Panel (Stripe / Bant)

Stripe

Bayrağı yatay veya dikey olarak bölen tek renkli şerit. Trikolor ve bikolor düzenlemelerin yapı taşıdır.

Rozet (Badge)

Badge

Bir arma ya da sade bir heraldik sembol. Genellikle bayrağın belirli bir bölgesine yerleştirilen tanımlayıcı bir işarettir.

Swallowtail (Kırlangıç Kuyruğu)

Swallowtail

Fly tarafı V şeklinde ikiye yarılan bayrak biçimi. Kırlangıcın çatallı kuyruğunu andırır; askeri ve denizcilik bayraklarında yaygındır.

Danimarka, Norveç ve İzlanda devlet bayrakları swallowtail biçimindedir.

Şarj

Charge

Bayrağın alanı üzerine yerleştirilen herhangi bir figür veya sembol. Yıldız, hilal, haç, hayvan veya bitkisel motifler en yaygın örneklerdir.

Tepelik (Finial)

Finial • Capper

Bayrak direğinin tepesindeki dekoratif veya koruyucu başlık. Çoğunlukla küre biçimindedir; ancak mızrak ucu, kartal veya başka bir heraldik figür de olabilir.

Truck (Direk Bilyesi)

Truck

Bayrak direğinin tepesinde halatın geçtiği makaranın bulunduğu yapı. Bazen finial ile birleşiktir.

Uzunluk

Length

Bayrağın direğe dik olan kenarı boyunca ölçülen yatay mesafe. En-boy oranının payını oluşturur.

Bayrak Türleri

Ulusal, askeri, denizcilik, törensel ve özel amaçlı bayrak çeşitleri.

31 terim

Banderol

Banderole / Bannerol

Şövalye mızrağına bağlanan küçük bayrak veya gemi direğinden uçurulan uzun, dar bir flama. Ortaçağ ikonografisinde sıkça görülür.

Birlik Bayrağı (Color)

Colour / Color

Bir askeri birliğin bayrağı. 'Renk' kelimesinin çoğul kullanımıyla 'Colours' biçiminde de geçer ve birliğin onurunu sembolize eder.

Burçi (Burgee)

Burgee

Yat kulüpleri ve denizcilik organizasyonlarının ayırt edici flama biçimindeki bayrağı. Genellikle üçgen veya swallowtail formundadır.

Devlet Bayrağı

State Flag / Governmental Flag

Ulusal bayrağın yalnızca hükümet ve devlet kurumlarının kullanımına ayrılmış sürümü. Genellikle sivil bayrağa bir arma veya heraldik şarj eklenerek oluşturulur.

Donanma Sancağı

Naval Ensign

Bir ulusun savaş gemilerinin çektiği bayrak. Sivil sancaktan ayırt edilebilmesi için genellikle ek arma veya farklı renk şemasıyla tasarlanır.

Dua Bayrağı

Prayer Flag

Himalaya dağ sırtlarına ve tepelerine asılan, bölgeye bereket dilemek için kullanılan renkli bez bayraklar. Tibet Budizminde önemli bir manevi gelenektir.

Fanion

Fanion

Fransız ordusunda kullanılan küçük bayrak. Birlik içindeki alt birim veya komuta noktasını işaretler.

Festival Bayrağı

Festival Flag

Belirli kutlamalar, törenler veya bölgesel festivaller için tasarlanan bayrak. Sembolik bir süs öğesi olarak da kullanılır.

Flama (Pennon / Pennant)

Pennon / Pennant

Hoist tarafı fly tarafından daha geniş olan, üçgen veya uzun şeritli bayrak. Spor takımlarından donanmaya kadar pek çok alanda kullanılır.

Gayda Bayrağı

Pipe Banner

İskoç Highland gaydalarının önündeki dekoratif küçük bayrak. Genellikle gaydacıyı temsil eden klan armasını taşır.

Gonfalon

Gonfalon / Gonfanon / Gonfalone

Yatay bir çubuktan asılan, dikey biçimde sarkan heraldik bayrak. Ortaçağ İtalyan şehir devletlerinde ve dini törenlerde yaygın olarak kullanılmıştır.

Gökkuşağı Bayrağı

Rainbow Flag / Pride Flag

Çoğul renk şeritlerinden oluşan ve barış, çeşitlilik veya LGBTİ+ hareketi gibi farklı sosyal anlamlara sahip bayrak. En yaygın versiyonu altı yatay renk şeridine sahiptir.

Guidon

Guidon

Bir askeri birliğin kullandığı küçük bayrak; İskoç heraldiğinde ise standardın daha küçük bir versiyonudur. Süvari birlikleriyle özdeşleşmiştir.

Hanedan / Şirket Bayrağı

House Flag

Bir denizcilik şirketinin veya hanedanın gemilerinde çektiği özel bayrak. Şirket logosunu veya aile armasını taşır.

Heraldik Bayrak

Heraldic Flag

Heraldik kurallara göre tasarlanmış, bir armayı veya soyluluk simgesini taşıyan bayrak. Banner, gonfalon, standart ve guidon gibi alt türleri vardır.

Jack (Pruva Bayrağı)

Jack

Geminin pruvasındaki kısa direkten (jackstaff) çekilen küçük bayrak. Genellikle limanda ve demirli iken çekilir.

Köşe Bayrağı

Corner Flag

Futbol veya benzeri spor sahalarının köşelerinde dikilen küçük bayrak. Saha sınırını gösterir ve oyun kurallarının bir parçasıdır.

Kraliyet Sancağı

Royal Standard

Bir hükümdarın veya kraliyet ailesi üyesinin kişisel bayrağı. Sahibinin armasını ve heraldik unsurlarını taşır; sahibinin bulunduğu yerde çekilir.

Nezaket Bayrağı

Courtesy Flag / Courtesy Ensign

Yabancı sularda seyreden bir geminin, ev sahibi ülkeye saygı göstermek için çektiği o ülkenin bayrağı. Genellikle ana direkte sancağın altında çekilir.

Rütbe Bayrağı

Rank Flag / Distinguishing Flag

Üst düzey bir deniz subayının kendi bayrak gemisinde veya karargahında çektiği bayrak. Subayın rütbesine göre tasarımı değişir.

Rüzgar Tulumu

Windsock

Rüzgarın yönünü ve şiddetini göstermek için kullanılan koni biçimindeki kumaş tüp. Havalimanlarında ve kimya tesislerinde işlev odaklı bir bayrak türü olarak kabul edilir.

Sancak (Ensign)

Ensign

Gemilerde veya askeri birliklerde kullanılan bayrak; aynı zamanda her tür bayrağın genel adı olarak da geçer. Gemilerde genellikle pupada (kıç tarafta) çekilir.

Savaş Bayrağı

War Flag / Military Flag / Battle Flag • Askeri Bayrak • Sancak

Bir ulusun kara kuvvetlerinin kullandığı, ulusal bayrağın varyantı. Tören ve muharebe alanlarında birliğin kimliğini belirten temel sembol işlevi görür.

Sinyal Bayrağı

Signal Flag

Heraldik amaç taşımayan, bilgi veya komut iletmeye yarayan bayrak ya da flama. Uluslararası Deniz Sinyal Kodu 26 harf, 10 rakam ve özel kod bayraklarından oluşur.

Sivil Bayrak

Civil Flag

Ulusal bayrağın sivil kuruluşlar ve özel mülklerde kullanılan sürümü. Bazı ülkelerde ulusal bayraktan ayrı bir tasarıma sahiptir.

Sivil Sancak

Civil Ensign / Merchant Flag • Ticaret Bayrağı

Sivil ve ticari gemilerin milliyetini gösteren bayrak. Bazı ülkelerde donanma sancağından farklıdır; örneğin İngiltere'de kırmızı sivil, beyaz donanma sancağıdır.

Standart (Standard)

Standard

Heraldikte armanın rozetlerini ve sahibinin sözünü taşıyan, fly'a doğru incelen uzun bayrak. Süvari birliklerinin renkleri veya bir hükümdarın kişisel sancağı için de kullanılır.

Ulusal Bayrak

National Flag

Bir ulusu temsil eden ve sembolize eden bayrak. Hem hükümet hem de vatandaşlar tarafından kullanılır; ulusal kimliğin en güçlü görsel simgesidir.

Vexilloid

Vexilloid

Bayrağa benzer biçimde sembolik kullanılan ancak klasik bayraktan bir yönüyle ayrılan nesne. Antik Roma kartal sancağı ve Asur bayrak benzeri totemler örnek gösterilebilir.

Vexillum

Vexillum

Yatay bir çubuktan asılan, bayrak benzeri Roma askeri standardı. Vexillology kelimesi de bu Latince kökten gelir.

Desenler ve Bölünmeler

Bayrak yüzeyini bölen klasik geometrik düzenler ve heraldik şemalar.

37 terim

Alt Bölüm (Base)

Base

Bayrağın alt kenarı boyunca uzanan ayrı renkli yatay şerit. Chief'in zıttıdır.

Ruanda bayrağının alt yeşil bölümü buna örnektir.

Barry (Çoklu Yatay Şerit)

Barry

Heraldikte eşit sayıda dönüşümlü iki renkten oluşan yatay çoklu bant deseni. 'Barry of six' altı eşit yatay bant demektir.

Bend (Çapraz Şerit)

Bend

Sol üstten sağ alta uzanan dar çapraz bant. Heraldik kalkanlarda da yaygındır.

Trinidad ve Tobago bayrağında siyah bend görülür.

Bend Sinister

Bend Sinister

Sağ üstten sol alta inen çapraz bant. 'Sinister' Latince 'sol' demek olduğundan ayna görüntüsünde adlandırılır.

Kongo Cumhuriyeti bayrağı bend sinister içerir.

Bikolor

Bicolor / Bicolour

İki eşit renk şeridine sahip bayrak; yatay veya dikey olabilir. En yalın bayrak kompozisyonlarından biridir.

Polonya, Endonezya ve Monako bikolordur.

Bordure (Heraldik Çerçeve)

Bordure

Heraldikte armanın kenarını saran ince şerit. Bayrak desenlerinde kalkan armasıyla birlikte kullanılır.

Maldivler bayrağı kırmızı bir bordure içerir.

Checky (Dama Deseni)

Checky / Checquy

Dama tahtası gibi dönüşümlü iki renkli karelerden oluşan desen. Hırvatistan armasındaki kırmızı-beyaz dama deseni en bilineni örnektir.

Çapraz Bölünme (Per Bend)

Diagonal Bisection / Per Bend

Bayrağın sol üstten sağ alta inen bir hat ile bölünmesi. Az sayıda ulusal bayrakta görülen ender bir düzendir.

Papua Yeni Gine bayrağı bu desene sahiptir.

Çapraz Dörtlü Bölünme (Per Saltire)

Per Saltire

İki çapraz hatla yapılan dörtlü bölünme; X biçiminde dört üçgen oluşturur.

Jamaika bayrağı per saltire düzenindedir.

Çerçeve (Border)

Border

Bayrağın dört kenarını saran farklı renkteki kuşak. Heraldik 'bordure' kavramının görsel karşılığıdır.

Karadağ bayrağındaki altın kenar.

Çevron (Chevron)

Chevron

Hoist tarafından fly'a doğru uzanan ters V biçiminde bölge. Genellikle merkezde tepe yapar.

Kuveyt bayrağındaki siyah çevron örnek gösterilebilir.

Çeyrekleme (Quartering)

Quartering

Bayrağı veya armayı dört çeyreğe bölme; her çeyreğe farklı tasarım yerleştirme tekniği. Hanedan birleşmelerini gösterir.

Birleşik Krallık Royal Standard'ı çeyreklenmiş armaya dayanır.

Dikey Bölünme (Per Pale)

Vertical Bisection / Per Pale

Bayrağın dikey bir hatla iki eşit parçaya bölünmesi. Heraldikte 'per pale' adıyla geçer.

Cezayir, Portekiz, Malta bayraklarında bu düzen görülür.

Dikey Trikolor

Vertical Tricolor / Tierced in Pale

Bayrağın üç eşit dikey şeride bölünmesi. Cumhuriyetçi Fransız geleneğinin ürünüdür ve sömürge sonrası birçok ülkede yaygındır.

Fransa, İtalya, Belçika, İrlanda, Meksika bayrakları dikey trikolorlardır.

Dörtlü Bölünme (Per Cross)

Quadrisection / Per Cross

Bayrağın yatay ve dikey hatlarla dört eşit çeyreğe bölünmesi. Heraldik kalkanlarda 'çeyrekleme' (quartering) tekniği olarak kullanılır.

Panama bayrağı dört çeyrekten oluşur.

Fess (Yatay Bant)

Fess

Bayrağın merkezinde yatay olarak uzanan bant. Üç eşit yatay bölünmenin ortasını oluşturur.

Avusturya bayrağındaki orta beyaz bant bir fesstir.

Gusset

Gusset

Hoist tarafından fly'a doğru bir noktada sivrilen üçgen biçimli bölge. Saltire'den daha küçük ölçektedir.

Cibuti bayrağında beyaz gusset görülür.

İskandinav Haçı

Nordic Cross

Dikey kolu hoist tarafına kaydırılmış haç deseni. Tüm İskandinav ülkelerinin bayraklarının ortak yapı taşıdır.

Danimarka, İsveç, Norveç, Finlandiya, İzlanda ve Faroe bayrakları İskandinav haçı taşır.

Kanton Deseni

Canton Pattern

Bayrağın hoist üst köşesine yerleştirilen ayrı tasarımlı küçük bölge. Genellikle ulusal kimliği veya kolonyal bağı belirtir.

Tayvan ve Avustralya bayrakları kanton desenindedir.

Ok Ucu (Arrowhead)

Arrowhead

Hoist tarafına yerleştirilmiş üçgen şeklinde ok ucu deseni. 'Pall'dan farklı olarak yalnız bir noktada birleşir.

Guyana bayrağındaki yeşil ok ucu (Golden Arrowhead) buna örnektir.

Pal (Dikey Şerit)

Pale

Bayrağın merkezinde yer alan dikey bant. Heraldikte üç eşit bölünmenin ortasını oluşturan klasik bir motiftir.

Kanada bayrağındaki beyaz orta bant bir paldir.

Pall (Y Şekli)

Pall

Hoist'tan başlayıp Y biçiminde dağılan üç kollu desen. Heraldikte piskopos asasını sembolize eder.

Güney Afrika bayrağı yan yatık bir pall taşır.

Paly (Çoklu Dikey Şerit)

Paly

Heraldikte eşit sayıda dönüşümlü iki renkten oluşan dikey çoklu bant deseni. Barry'nin dikey karşılığıdır.

Katalonya bayrağı klasik bir paly örneğidir.

Pile (Kama)

Pile

Hoist tarafından fly'a doğru incelen üçgen veya kama biçimli bölge. Heraldikte 'pile' olarak adlandırılır.

Çek Cumhuriyeti bayrağında mavi pile bulunur.

Saltire (Andre Haçı)

Saltire

X biçiminde bir çapraz haç. Aziz Andre'nin idam edildiği haç biçimini sembolize eder.

İskoçya bayrağında ikonik beyaz saltire vardır.

Simetrik Haç

Symmetric Cross

Bayrağın hem yatay hem dikey eksenine göre simetrik olan haç deseni.

İngiltere'nin Aziz George haçı bu türdendir.

Şeritler (Stripes)

Stripes

Bayrağı ikiden fazla yatay veya dikey banta bölen tekrar eden çizgiler. ABD bayrağındaki on üç şerit en bilinen örnektir.

ABD, Yunanistan, Uruguay ve Liberya bayraklarında çoklu şerit kullanılır.

Tam Kama (Pile Throughout)

Pile Throughout

Bayrağın hoist kenarından fly kenarına kadar tam olarak uzanan üçgen biçimli pile. Bayrağı iki üçgene böler.

Eritre bayrağı tam kama tasarımına sahiptir.

Ters Çapraz Bölünme (Per Bend Sinister)

Per Bend Sinister

Sağ üstten sol alta inen çapraz hatla yapılan bölünme. 'Sinister' Latince'de 'sol' anlamına gelir.

Bhutan bayrağında ters çapraz bölünme kullanılır.

Tribant (Eşit Olmayan Üç Bant)

Triband

Üç yatay banttan oluşan ve orta bandın diğerlerinden farklı genişlikte olduğu bayrak yapısı. Bant oranları genelde 1:2:1 veya benzeri olur.

Kanada bayrağı 1:2:1 oranında bir tribanttır.

Trikolor

Tricolor

Üç eşit renk şeridine sahip bayrak; yatay veya dikey olabilir. Modern ulus-devlet bayraklarının arketipidir.

Fransız trikoloru tüm Avrupa için ilham kaynağı olmuştur.

Üst Bölüm (Chief)

Chief

Bayrağın üst kenarı boyunca uzanan ayrı renkli yatay şerit. Heraldikte armanın üst bölümünü ifade eder.

New Brunswick bayrağında üst bölüm sarı bir kuşaktır.

Yan (Side)

Side / Dexter Side

Hoist tarafına yakın, ayrı bir renkte tasarlanmış dikey bölüm. Heraldikte 'dexter' tarafı temsil eder.

Pakistan bayrağında hoist tarafındaki dar beyaz şerit bir yandır.

Yan (Sinister)

Side Sinister

Fly tarafına yakın, ayrı bir renkte düzenlenmiş dikey bölüm. Heraldikte 'sol taraf' anlamı taşır.

Yatay Bölünme (Per Fess)

Horizontal Bisection / Per Fess

Bayrağın yatay bir hatla iki eşit parçaya bölünmesi. Heraldikte 'per fess' olarak geçer.

Endonezya, Polonya ve Monako bayrakları bu yapıdadır.

Yatay Trikolor

Horizontal Tricolor / Tierced in Fess

Bayrağın üç eşit yatay şeride bölünmesi. Pan-Afrika, Pan-Slav ve Pan-Arap renk şemalarının çoğu bu yapıdadır.

Hollanda, Almanya, Rusya, Mısır bayrakları yatay trikolorlardır.

Yunan Haçı

Greek Cross

Dört kolu da eşit uzunlukta olan, bayrağın merkezine yerleşen haç. Hellenik haç olarak da bilinir.

İsviçre ve Tonga bayraklarındaki haçlar Yunan haçı türündedir.

Semboller ve Şarjlar

Bayraklarda kullanılan figürler, armalar ve heraldik unsurlar.

29 terim

Ağaç

Tree

Yaşam, dayanıklılık ve köklere bağlılık sembolü. Sedir, çam, palmiye gibi türler farklı kültürel anlamlar taşır.

Lübnan bayrağındaki sedir ve Ekvator Ginesi'ndeki ipek pamuk ağacı.

Akçaağaç Yaprağı

Maple Leaf

On bir köşeli stilize akçaağaç yaprağı; Kanada'nın ulusal sembolüdür. 1965'te Kanada bayrağının merkezine yerleştirilmiştir.

Anahtar

Key

Erişim, otorite veya korumacılık sembolü olarak kullanılan figür. Vatikan armasındaki çapraz anahtarlar bilinen örnektir.

Arma (Coat of Arms)

Coat of Arms

Bir ulusu, soyluyu, kurumu veya aileyi simgeleyen heraldik tasarım. Kalkan, miğfer, taşıyıcılar ve sözden oluşan kompleks bir bütündür.

Asa

Sceptre

Hükümdarlık ve yönetim yetkisinin sembolü olan tören değneği. Genellikle armaların içinde yer alır.

Aslan

Lion

Cesaret, krallık ve onur sembolü. Heraldikte en çok kullanılan hayvan figürlerinden biridir.

Sri Lanka ve Lüksemburg bayraklarında aslan figürü vardır.

Ay (Tam)

Moon

Hilalden farklı olarak tam veya yarımay biçiminde tasvir edilen ay figürü. Bayraklarda nadiren tek başına kullanılır.

Buğday Başakları

Wheat Sheaves

Tarımsal bolluk, bereket ve emek sembolü. Sosyalist gelenekte özellikle yaygın bir motiftir.

Eski Sovyet ve birçok Doğu Avrupa armasında buğday başakları görülür.

Çark / Dişli

Cogwheel / Gear

Endüstrinin ve işçi sınıfının sembolü. Sosyalist döneme özgü armalarda buğday başaklarıyla birlikte yer alır.

Çelenk

Wreath

Genellikle defne veya zeytin dallarından oluşan halka biçiminde figür. Zafer, barış veya birlik anlamlarına gelir.

BM bayrağındaki zeytin dalı çelengi barışı simgeler.

Ejder

Dragon

Mitolojik bir yaratık; cesaret, koruyuculuk veya bilgelik temsili. Doğu kültürlerinde uğur, Batı heraldiğinde ise korkutucu güç anlamı taşır.

Galler bayrağındaki kırmızı ejder en bilinen örneklerdendir.

Güneş

Sun

Genellikle ışınlarıyla birlikte tasvir edilen güneş figürü. Bağımsızlık, yeni başlangıç ve yaşam kaynağını sembolize eder.

Arjantin'deki 'Mayıs Güneşi' veya Japonya'nın yükselen güneşi en bilinen örneklerdir.

Güneş Diski

Sun Disc

Çevresinde ışın olmayan, dolu daire biçiminde güneş figürü. Japonya bayrağındaki kırmızı disk klasik örnektir.

Haç

Cross

Hristiyan inancını ve Avrupa heraldik geleneğini temsil eden temel sembol. İskandinav, Yunan, Tau ve Saltire gibi pek çok varyantı vardır.

Hilal

Crescent

İnce, dolunay öncesi veya sonrası ay biçimi. Türk, Pakistan ve Tunus bayraklarında olduğu gibi pek çok Müslüman ulusun bayrağında temel sembol olarak yer alır.

Kalkan (Escutcheon)

Escutcheon / Shield

Armanın merkezindeki kalkan biçimli alan. Hane veya ulusun ana sembollerini taşır.

Kartal

Eagle

Güç, egemenlik ve azamet sembolü. Tek veya çift başlı olabilir; özellikle Roma ve Bizans mirasıyla bağlı ulusların bayraklarında görülür.

Almanya, Mısır ve Meksika bayraklarında kartal merkezde yer alır.

Kılıç

Sword

Adalet, askeri güç veya egemenliği temsil eden silah figürü. Bayraklarda genellikle armanın bir parçası olarak görülür.

Suudi Arabistan bayrağındaki kılıç adaleti simgeler.

Manto (Mantling)

Mantling

Miğferden aşağı sarkan dekoratif kumaş süsleme. Genellikle armanın baskın iki rengini taşır.

Miğfer

Helm / Helmet

Armada kalkanın üzerine yerleştirilen savaş başlığı figürü. Sahibinin rütbesini biçimi ile gösterir.

Orak ve Çekiç

Hammer and Sickle

İşçi ve köylü sınıfının birliğini temsil eden komünist sembol. SSCB ve müttefik devletlerin bayraklarında kullanılmıştır.

Söz (Motto)

Motto

Armanın altına veya üstüne yazılan kısa özlü söz. Hane veya ulusun değerlerini özetler.

ABD'nin 'E pluribus unum' sözü meşhurdur.

Taç

Crown

Hükümdarlığı temsil eden başlık figürü. Türüne göre kraliyet, imparatorluk, dük gibi farklı rütbeleri belirtir.

Taşıyıcılar (Supporters)

Supporters

Armanın her iki yanında kalkanı tutan figürler; genellikle hayvanlardır. Bayrakta nadiren kullanılır ancak armayla birlikte yer alabilir.

İngiliz Royal Coat of Arms'taki aslan ve tek boynuzlu at taşıyıcılardır.

Tepelik (Crest)

Crest

Armada miğferin üzerinde yer alan figürlü tepelik. Hayvan, bitki veya soyut bir motif olabilir.

Üçgen

Triangle

Üç köşeli geometrik şekil; bayrak tasarımında bağımsızlık, birlik veya devrim sembolü olarak kullanılır.

Filipinler ve Bahamalar bayraklarında üçgen şarj merkezde yer alır.

Yarım Güneş

Half Sun

Genellikle ufuktan yükseliyormuş gibi tasvir edilen yarım daire güneş. Yeni başlangıç ve umut anlamına gelir.

Filipinler ve Kiribati bayraklarında yarım güneş bulunur.

Yıldız

Star

Beş, altı, yedi veya daha fazla köşeli geometrik figür. Aydınlanma, ilahi rehberlik veya birlik gibi anlamlar taşıyabilir.

ABD'nin 50, Çin'in 5, Avrupa Birliği'nin 12 yıldızı vardır.

Zemin (Compartment)

Compartment

Armanın altında yer alan, taşıyıcıların üzerinde durduğu küçük zemin. Çiçekli çayır, dağ veya dalgalı su gibi temaları olabilir.

Renkler ve Heraldik Tonlar

Heraldikte kullanılan klasik renk adları ve sembolik anlamları.

18 terim

Argent (Gümüş)

Argent • Gümüş • Beyaz

Heraldikte gümüş veya beyaz tonu için kullanılan ad. Saflık, dürüstlük ve barışı sembolize eder.

Azure (Lacivert)

Azure • Mavi

Heraldikte mavi veya lacivert tonu için kullanılan ad. Sadakat, vefa ve sebatı temsil eder.

Ermine (Kakım Kürkü)

Ermine

Heraldik kürk türü; beyaz zemin üzerine küçük siyah kakım kuyruğu desenidir. Asalet ve hükümdarlık göstergesidir.

Gules (Kızıl)

Gules • Kırmızı

Heraldikte kırmızı tonu için kullanılan ad. Cesaret, kahramanlık ve şehit kanını sembolize eder.

Kürk (Fur)

Fur

Heraldikte renk veya metal yerine kullanılan stilize kürk desenleri. Ermine, vair ve türevleri en yaygın olanlardır.

Murrey (Dut Moru)

Murrey

Heraldikte koyu mor-kırmızı tonu için kullanılan ad. Ortaçağ İngiltere'sinde özellikle York hanedanıyla ilişkilendirilmiştir.

Or (Altın)

Or • Altın • Sarı

Heraldikte altın veya sarı tonu için kullanılan ad. Asalet, zenginlik ve bilgeliği temsil eder.

Pan-Afrika Renkleri

Pan-African Colors

Kırmızı, sarı ve yeşil renklerinden oluşan ve Afrika kıtası birliğini sembolize eden renk şeması. Etiyopya bayrağından ilham alır.

Gana, Senegal, Mali, Kamerun ve Bolivya bayrakları bu şemayı kullanır.

Pan-Arap Renkleri

Pan-Arab Colors

Siyah, beyaz, yeşil ve kırmızı renklerinden oluşan ve Arap dünyasının ortak kimliğini temsil eden renk şeması. 1916 Arap İsyanı bayrağına dayanır.

Mısır, Suriye, Irak, Yemen, Kuveyt, Ürdün ve Filistin bayrakları Pan-Arap renklerini kullanır.

Pan-Slav Renkleri

Pan-Slavic Colors

Mavi, beyaz ve kırmızı renklerinden oluşan ve Slav halklarının kardeşliğini simgeleyen renk şeması. Rus bayrağından doğmuştur.

Rusya, Slovakya, Slovenya, Sırbistan ve Hırvatistan bayrakları Pan-Slav renklerine sahiptir.

Purpure (Erguvan)

Purpure • Mor

Heraldikte mor tonu için kullanılan ad. Krallık, güç ve kutsal soy ile ilişkilendirilir.

Renk Değişimi (Counterchange)

Counterchange

Bayrak veya armanın bölünmüş alanlarında, şarjların zıt renklerle dönüşümlü olarak yerleştirilmesi tekniği. Görsel uyum yaratır.

Sable (Siyah)

Sable • Siyah

Heraldikte siyah ton için kullanılan ad. Sebat, üzüntü veya bilgelik anlamlarına gelebilir.

Sanguine (Kan Kırmızısı)

Sanguine

Heraldikte koyu kan kırmızısı tonu için kullanılan ad. Şehit kanını veya askeri fedakârlığı simgeler.

Tenné (Turuncu)

Tenné • Turuncu

Heraldikte turuncu-kahverengi tonu için kullanılan nadir ad. İhtiras ve sebatı temsil eder.

Ton (Tincture)

Tincture

Heraldikte kullanılan renk, metal veya kürk kategorisi. Tüm heraldik renkler ton olarak adlandırılır.

Vair (Sincap Kürkü)

Vair

Heraldik kürk türü; mavi ve beyaz çan biçimli geometrik desen. Ortaçağ kürk modasından heraldiğe geçmiştir.

Vert (Yeşil)

Vert • Yeşil

Heraldikte yeşil tonu için kullanılan ad. Umut, sevinç ve doğa ile bağı simgeler.

Sergileme ve Kullanım

Bayrak çekme, indirme, törenler ve protokol kuralları.

23 terim

Arka Yüz (Reverse)

Reverse

Bayrağın ön yüzün karşı tarafı, yani arka yüzü. Asimetrik tasarımlarda iki yüz birbirinden ayrılır.

Paraguay bayrağı, dünyada ön ve arka yüzü farklı tek ulusal bayraktır.

Bayrak Koruma (Color Guard)

Color Guard

Tören bayrağını taşıyan ve koruyan askeri veya sivil ekip. ABD ve İngiltere'de yaygın bir törensel oluşumdur.

Bayrak Yakma

Flag Burning

İki tamamen farklı bağlamda görülür: kullanılamayacak hâle gelmiş bayrağın saygıyla imhası ve siyasi bir protesto eylemi olarak yapılan yakma.

Bayrak Yemini

Pledge of Allegiance

Bir ülkenin bayrağına ve temsil ettiği değerlere bağlılık yemini. ABD'nin 'Pledge of Allegiance'ı bu uygulamanın en bilinen örneğidir.

Çekme (Hoisting)

Hoist (verb)

Bayrağı direğe halat aracılığıyla yukarı çekme eylemi. Genellikle hızlı ve kararlı bir hareketle yapılır; saygı göstergesidir.

Dikey Sergileme

Vertical Display

Bayrağın yatay tasarıma sahip olduğu hâlde duvarda dikey çevrilerek asılması. Bazı bayraklarda hoist tarafı sola, bazılarında sağa kalır.

Direk (Mast)

Mast

Geminin yelken veya bayrak çekmek için kullandığı dikey ana direk. Ana direk, mizana ve trinketo gibi türleri vardır.

Direk Tepesinde Çekme (Flying)

Flying

Bayrağın direğin en tepesine kadar çekilip orada bırakılması. Standart, törensel olmayan bayrak sergileme biçimidir.

İndirme (Lowering)

Lower

Bayrağı direkten yavaşça indirme eylemi. Genellikle gün batımında ve törensel saygıyla gerçekleştirilir.

İyi Bayrak Tasarımı İlkeleri

Principles of Good Flag Design

Kuzey Amerika Vexillological Association (NAVA) tarafından özetlenen beş ilke: yalın tut, anlamlı sembolizm kullan, en fazla iki-üç temel renk, yazı ya da arma kullanma, ayırt edici ol.

Katlama

Folding

Bayrağın saygı kurallarına uygun şekilde katlanması. ABD bayrağının üçgen katlama biçimi en bilinen protokoldür.

Mizana Direği

Mizzenmast

Geminin pupaya en yakın direği. Donanma sancağı bazen burada çekilebilir.

Ön Yüz (Obverse)

Obverse

Bayrağın gözlemcinin solundan sağına doğru dalgalanan tarafı; standart 'önyüz'. Çoğu bayrakta her iki yüz aynıdır.

Pruva (Bow)

Bow

Geminin ön kısmı. Jack bayrağı pruvadaki kısa direkten çekilir.

Pupa (Stern)

Stern

Geminin arka kısmı. Sancak (ensign) genellikle pupada çekilir.

Selam (Salute)

Salute

Bayrağa karşı gösterilen formel saygı; askerlerde el selamı, sivillerde elin göğse konulması veya başın eğilmesi şeklinde olabilir.

Selamlama (Dipping)

Dipping

Geminin sancağını kısa süreliğine indirip tekrar kaldırarak başka bir gemiyi veya ulusu selamlama eylemi. Denizcilik nezaketinin temel ifadelerindendir.

Tehlike İşareti (Distress)

Distress

Bayrağın baş aşağı çekilmesi veya düğüm atılarak gönderilmesi yoluyla acil yardım talebi. Sadece ciddi can ve mal tehlikesinde kullanılır.

Vexillograf (Vexillographer)

Vexillographer

Bayrak tasarımı yapan kişi. Heraldik kurallar, semboloji ve tasarım ilkelerini birlikte uygular.

Vexilloloji (Vexillology)

Vexillology

Bayrakların tarihini, tasarımını ve sembolik anlamını inceleyen bilim dalı. Latince 'vexillum' (Roma sancağı) kökünden gelir; modern adı 1957'de Whitney Smith tarafından önerilmiştir.

Wheft (Düğüm Sinyali)

Wheft

Bir bayrağın ortasından düğümlenerek tehlike veya yardım çağrısı sinyali olarak kullanılması. Geleneksel denizcilikte uygulanır.

Yarıya İndirme

Half-Mast / Half-Staff

Bayrağın direğin tepesinden en az bayrak genişliği kadar aşağıya çekilmesi. Yas, anma ve milli matem dönemlerinde uygulanır.

Türkiye'de Atatürk'ün vefat saatinde her 10 Kasım yarıya indirilir.

Yatay Sergileme

Horizontal Display

Bayrağın direkte değil, duvar veya bina cephesinde yatay olarak sergilenmesi. Hoist tarafının protokole göre konumu değişir.