Bosna-Hersek Bayrağı

Bosna-Hersek, 1992'de Yugoslavya'dan bağımsızlığını ilan ettiğinde, ülke zaten kanlı bir iç savaşın eşiğindeydi. Bağımsızlık referandumunu boykot eden Bosnalı Sırplar kendi devletlerini ilan ederken, Bosnalı Hırvatlar da ayrı bir siyasi yapı oluşturdular. Bu üç etnik grup arasındaki 1992-1995 Bosna Savaşı, 100.000'den fazla insanın ölümüne ve 2 milyondan fazla kişinin yerinden edilmesine yol açtı. Savaş boyunca her topluluk kendi sembollerini ve bayraklarını kullandı.

Bağımsızlığın ilk yıllarında Bosna-Hersek, Ortaçağ Bosnalı Krallığı'nın arması olan mavi zemin üzerine altı zambak motifli (fleur-de-lis) bir bayrak kullandı. Ancak Bosnalı Sırplar ve Hırvatlar bu bayrağı yalnızca Boşnak (Müslüman) kimliğini temsil ettiği gerekçesiyle reddettiler. Bu bayrak, savaş sırasında Saraybosna kuşatması ve BM müzakerelerinde Bosna hükümetini simgeledi; ancak çok-etnikli bir devletin ortak sembolü olamadı.

Dayton Barış Anlaşması (Aralık 1995) savaşı sona erdirdi ve Bosna-Hersek'i iki entiteden (Bosna-Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti) oluşan bir devlet olarak yeniden yapılandırdı. Anlaşma, ortak bir bayrak konusunda uzlaşıyı zorunlu kıldı; ancak taraflar üç yıl boyunca bir tasarım üzerinde anlaşamadı.

Bayrak sorunu sonunda uluslararası toplumun müdahalesini gerektirdi. 1998'de Yüksek Temsilci Carlos Westendorp, parlamento komitesinin sunduğu üç tasarım arasından birini seçmek yerine tamamen yeni bir tasarım dayattı. Westendorp'un mantığı açıktı: hiçbir etnik grubun tarihsel sembollerini içermeyen, tamamen yeni ve tarafsız bir bayrak gerekiyordu.

4 Şubat 1998'de kabul edilen yeni bayrak, Amerikalı tasarımcıların önerileri doğrultusunda şekillendirildi. Koyu mavi zemin üzerinde sarı dik üçgen ve üçgenin hipotenüsü boyunca dizilen beyaz yıldızlar — bu tasarımın her unsuru bilinçli bir seçimdi. Mavi ve sarı, Avrupa Birliği bayrağının renkleridir; bu renk seçimi Bosna'nın Avrupa'ya entegrasyon hedefini simgeler. Üçgen, ülkeyi oluşturan üç kurucu halkı (Boşnaklar, Sırplar, Hırvatlar) temsil eder.

Yıldızlar sonsuzluğu simgeler — üçgenin kenarı boyunca dizilirler ve bayrağın üst ve alt kenarlarında yarım yıldızlar olarak kesilirler, bu da devamlılık ve sonsuz bir dizi izlenimi yaratır. Yıldızların sayısı sabit değildir; bayrak boyutuna göre değişir. Bu detay, herhangi bir etnik gruba atıfta bulunmayı önlemek için kasıtlı olarak tasarlanmıştır.

Bayrak, kabul edildiği günden bu yana tartışmalı olmaya devam etmektedir. Bosnalı Sırplar bayrağı "dayatılmış" ve "yapay" olarak nitelendirirken, bazı Boşnaklar Ortaçağ zambak motifinin terk edilmesinden rahatsızlık duymaktadır. Hırvatlar ise bayrağı genellikle kabul etmekle birlikte, AB entegrasyon vurgusunu olumlu karşılamaktadır.

Spor etkinlikleri bayrağın en görünür olduğu alanlardan biridir. 2014 FIFA Dünya Kupası elemeleri sırasında Bosna-Hersek milli takımının başarılı performansı, bayrağın toplumsal kabulünü önemli ölçüde artırdı. Taraftarlar etnik köken farkı gözetmeksizin mavi-sarı bayrağı dalgalandırdı — bu, savaş sonrası kuşak için önemli bir birlik anıydı.

Bugün Bosna-Hersek bayrağı, ülkenin karmaşık siyasi yapısının ve barış sürecinin somut bir yansımasıdır. Her ne kadar "dayatılmış" olsa da, bayrak çeyrek yüzyılı aşkın süredir ülkenin tek ortak sembolü olarak işlev görmektedir. AB üyelik süreci ilerledikçe, bayrağın Avrupa renkleri taşıması ironik bir şekilde daha da anlamlı hale gelmektedir.

Bosna-Hersek ile Türkiye arasındaki bağ, Osmanlı dönemine kadar uzanır. 1463'ten 1878'e kadar süren Osmanlı yönetimi sırasında Bosna'nın nüfusunun önemli bir bölümü İslam'ı benimsedi; bugünkü Boşnak kimliğinin temellerini bu dönem oluşturur. Türkiye'de yaşayan Bosna diasporası, özellikle İstanbul, Ankara ve Bursa'da yoğundur ve 1992-1995 savaşı sırasında Türkiye'nin Bosna'ya verdiği destek, iki ülke arasındaki bağı güçlendirmiştir.

Osmanlı döneminin mirası, Saraybosna'nın Başçarşı'sından Mostar Köprüsü'ne kadar Bosna-Hersek'in kentsel dokusuna işlemiştir. Savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinde Türkiye, TİKA aracılığıyla birçok tarihi yapının restorasyonuna katkıda bulunmuştur. Bayrak her ne kadar Osmanlı mirasına doğrudan atıfta bulunmasa da, Bosna'nın çok-kültürlü kimliği — ki bu kimliğin temel bir katmanı Osmanlı dönemidir — bayrağın temsil etmeye çalıştığı çoğulcu idealin özünü oluşturur.